Thực hiện chủ trương của Trung ương, tỉnh Lào Cai đã ban hành Nghị quyết số 05/2021/NQ-HĐND ngày 09/4/2021 và Nghị quyết số 22/2023/NQ-HĐND sửa đổi, bổ sung nhằm cụ thể hóa chính sách hỗ trợ đầu tư các điểm sắp xếp dân cư nông thôn trên địa bàn. Chính sách hướng tới các hộ dân đang sinh sống tại vùng thiên tai, vùng đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới hoặc sinh sống rải rác cần bố trí, sắp xếp lại để bảo đảm an toàn và thuận lợi cho phát triển lâu dài.

Nguyên tắc thực hiện được xác định rõ: Nhà nước hỗ trợ một phần, người dân chủ động tham gia di chuyển, xây dựng nhà ở và ổn định đời sống; mỗi hộ được hỗ trợ một lần và bảo đảm công khai, minh bạch trong tổ chức thực hiện.

Chính sách được thiết kế theo các hình thức chủ yếu gồm: sắp xếp dân cư tập trung, sắp xếp xen ghép và ổn định tại chỗ, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

Quá trình triển khai chính sách được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, từ khâu rà soát nhu cầu, lập quy hoạch, xây dựng kế hoạch đến thẩm định, phê duyệt và tổ chức thực hiện. Các sở, ngành đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, trong đó quy định cụ thể trách nhiệm của từng cấp, từng ngành trong việc triển khai các dự án bố trí dân cư.

Ở cấp cơ sở, công tác tuyên truyền, vận động được thực hiện thường xuyên, gắn với rà soát, bình xét đối tượng. Người dân được hướng dẫn làm đơn tự nguyện tham gia, được công khai tiêu chí, mức hỗ trợ và danh sách thụ hưởng, qua đó bảo đảm tính minh bạch, dân chủ trong quá trình triển khai.

Về cơ chế hỗ trợ, tỉnh ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu tại các điểm sắp xếp dân cư. Đối với khu dân cư tập trung, ngân sách tỉnh hỗ trợ 40% chi phí san gạt mặt bằng, hỗ trợ 15 triệu đồng/hộ di chuyển nhà ở; đối với công trình cấp điện, hỗ trợ 100% chi phí đầu tư xây dựng. Với hình thức xen ghép, các hộ được hỗ trợ trực tiếp từ 60 đến 80 triệu đồng/hộ để tự bố trí đất ở, làm nhà và ổn định cuộc sống.

Ngoài nguồn ngân sách, các địa phương còn chủ động lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia, huy động nguồn xã hội hóa, nguồn hỗ trợ từ các tổ chức, cá nhân để triển khai thực hiện.

Toàn tỉnh đã thực hiện hỗ trợ, sắp xếp dân cư cho 2.430 hộ, gồm 226 hộ bố trí tập trung, 1.702 hộ xen ghép và 502 hộ ổn định tại chỗ

Giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh đã thực hiện hỗ trợ, sắp xếp dân cư cho 2.430 hộ, gồm 226 hộ bố trí tập trung, 1.702 hộ xen ghép và 502 hộ ổn định tại chỗ đạt và vượt mục tiêu theo kế hoạch đề ra.

Nhiều dự án cụ thể đã được triển khai tại các địa phương như Bát Xát, Ngũ Chỉ Sơn, Lùng Phình… góp phần từng bước hình thành các điểm dân cư mới có hạ tầng đồng bộ hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân sinh sống và phát triển sản xuất.

Bản định cư Lũng Pô xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai

Đối với hình thức xen ghép, các địa phương đã huy động nguồn lực hỗ trợ cho ít nhất 119 hộ với tổng kinh phí khoảng 9,84 tỷ đồng, góp phần giải quyết kịp thời nhu cầu bố trí dân cư phát sinh, nhất là sau các đợt thiên tai.

Thông qua việc triển khai chính sách, nhiều hộ dân đã được di chuyển ra khỏi khu vực nguy hiểm, từng bước ổn định cuộc sống, tiếp cận tốt hơn với hạ tầng giao thông, điện, nước và các dịch vụ xã hội cơ bản.

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình triển khai còn gặp nhiều khó khăn. Quỹ đất bố trí dân cư tại một số địa phương còn hạn chế, địa hình phức tạp, chi phí san gạt lớn, gây khó khăn trong việc triển khai các dự án.

Nguồn vốn bố trí chưa kịp thời, một số nhu cầu hỗ trợ chưa được đáp ứng; nhiều địa phương phải lồng ghép nguồn vốn hoặc huy động xã hội hóa, dẫn đến khó khăn trong quản lý và thanh quyết toán. Mức hỗ trợ ở một số nội dung chưa phù hợp với thực tế giá vật liệu, nhân công; cơ chế hỗ trợ sau đầu tư còn tạo áp lực đối ứng đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo. Bên cạnh đó, số liệu báo cáo giữa các địa phương còn chưa đồng bộ, cần tiếp tục rà soát, chuẩn hóa.

Tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách hỗ trợ sắp xếp dân cư nông thôn, với mục tiêu bảo đảm an toàn cho người dân, ổn định lâu dài và gắn với phát triển kinh tế - xã hội

Trong thời gian tới, tỉnh Lào Cai xác định tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách hỗ trợ sắp xếp dân cư nông thôn, với mục tiêu bảo đảm an toàn cho người dân, ổn định lâu dài và gắn với phát triển kinh tế - xã hội. Tiếp tục rà soát, cập nhật nhu cầu sắp xếp dân cư, ưu tiên các khu vực có nguy cơ cao về thiên tai; hoàn thiện quy hoạch các điểm dân cư phù hợp với điều kiện thực tế.

Đẩy mạnh huy động và đa dạng hóa nguồn lực đầu tư, bảo đảm bố trí vốn kịp thời; tăng cường lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia và các nguồn vốn hợp pháp khác. Nghiên cứu điều chỉnh mức hỗ trợ, phương thức hỗ trợ theo hướng phù hợp hơn với thực tế; đơn giản hóa thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận chính sách.

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát; nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành trong tổ chức thực hiện; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, theo dõi tiến độ. Chú trọng công tác tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận của người dân; gắn việc bố trí dân cư với hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất, bảo đảm người dân có điều kiện ổn định và nâng cao đời sống tại nơi ở mới… góp phần xây dựng nông thôn ổn định, an toàn và phát triển bền vững.