Ngay từ đầu năm, UBND xã Yên Bình đã chủ động kiện toàn bộ máy chỉ đạo, quản lý Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững; ban hành đầy đủ các quyết định thành lập ban chỉ đạo, ban quản lý và kế hoạch tổ chức thực hiện. Sau khi sáp nhập chính quyền xã mới, ngay sau khi có các văn bản chỉ đạo của Tỉnh, Sở Nông nghiệp và môi trường tỉnh, Ủy ban nhân dân xã chỉ đạo phòng chuyên môn tăng cường công tác tuyên truyền, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về chính sách giảm nghèo đa chiều, các nội dung hỗ trợ thuộc các dự án của Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững. Công tác tuyên truyền về giảm nghèo đa chiều, các chính sách hỗ trợ của Nhà nước được tăng cường, góp phần nâng cao nhận thức của người dân. Tuy nhiên, khi đi vào triển khai cụ thể từng dự án, nhiều khó khăn đã bộc lộ rõ.

Theo báo cáo giám sát, tổng kinh phí phân bổ cho Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững năm 2025 trên địa bàn xã Yên Bình là hơn 1,5 tỷ đồng, thuộc các dự án 2, 3, 4, 6 và 7. Thế nhưng, phần lớn nguồn vốn này không thể giải ngân do không có đối tượng thụ hưởng phù hợp hoặc nội dung triển khai bị trùng lặp với các chương trình khác.

Cụ thể, Dự án 2 về đa dạng hóa sinh kế, phát triển mô hình giảm nghèo với kinh phí 710 triệu đồng không thể triển khai do các hộ nghèo, cận nghèo trên địa bàn cơ bản đã được hỗ trợ sản xuất từ các chương trình trước đó, không còn đối tượng đăng ký mới. Tương tự, Dự án 3 về hỗ trợ phát triển sản xuất, cải thiện dinh dưỡng và Dự án 4 về giáo dục nghề nghiệp, việc làm bền vững đều rơi vào tình trạng “có vốn nhưng không có người thụ hưởng”, buộc địa phương phải đề xuất trả lại ngân sách để tránh dàn trải, lãng phí.

Ngay cả Dự án 6 về truyền thông và giảm nghèo về thông tin - một nội dung được đánh giá là quan trọng trong thay đổi nhận thức người dân - cũng chưa thể triển khai trong năm 2025 do chưa đủ điều kiện về đối tượng, thời gian và nguy cơ trùng lặp với các hoạt động tuyên truyền khác trên địa bàn. Thực tế này phản ánh rõ một bất cập: chính sách được thiết kế mang tính “khung”, nhưng khi áp vào từng xã cụ thể lại thiếu linh hoạt, chưa theo kịp sự thay đổi của thực tiễn cơ sở.

Nguyên nhân của tình trạng trên không chỉ nằm ở việc thiếu đối tượng thụ hưởng, mà còn xuất phát từ những khó khăn mang tính hệ thống. Sau sáp nhập đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện được giao về cấp xã. Trong khi đó, năng lực cán bộ chuyên môn ở cơ sở còn hạn chế, phải kiêm nhiệm nhiều việc, thiếu kinh nghiệm trong lập kế hoạch, thẩm định, triển khai và quyết toán dự án.

Bên cạnh đó, cơ chế chính sách giảm nghèo còn chồng chéo, thiếu hướng dẫn cụ thể. Một số quy định yêu cầu người dân phải có vốn đối ứng để tham gia dự án vô hình trung trở thành rào cản đối với hộ nghèo, cận nghèo - những đối tượng vốn đã thiếu nguồn lực. Thực tế tại Yên Bình cho thấy, nhiều hộ nghèo không có đất sản xuất, thiếu lao động do ốm đau, bệnh tật; trình độ dân trí thấp, khả năng tiếp cận mô hình sinh kế mới còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tính bền vững của các dự án giảm nghèo nếu chỉ triển khai theo “mẫu chung”.

Tăng cường cán bộ chuyên môn hỗ trợ cơ sở trong công tác giảm nghèo, giúp bảo đảm việc sử dụng nguồn vốn đúng đối tượng, đúng mục tiêu và hiệu quả lâu dài

Từ kết quả giám sát, UBND xã Yên Bình đã kiến nghị cấp trên xem xét điều chỉnh kế hoạch vốn năm 2025 cho phù hợp thực tế; đồng thời sớm ban hành hướng dẫn cụ thể cho từng dự án, tiểu dự án thành phần sau sáp nhập đơn vị hành chính. Địa phương cũng đề xuất tăng cường cán bộ chuyên môn hỗ trợ cơ sở trong công tác giảm nghèo, giúp bảo đảm việc sử dụng nguồn vốn đúng đối tượng, đúng mục tiêu và hiệu quả lâu dài.

Thực tiễn từ Yên Bình cho thấy, giảm nghèo bền vững không chỉ cần nguồn lực tài chính, mà quan trọng hơn là sự đồng bộ về cơ chế, con người và cách tiếp cận. Khi chính sách được “may đo” cho từng địa bàn, khi người dân thực sự có điều kiện và động lực tham gia, thì mục tiêu giảm nghèo mới có thể đi vào chiều sâu, tránh hình thức và đạt được hiệu quả thực chất và bền vững.