CTTĐT - Ẩn mình giữa núi rừng yên bình của xã Nghĩa Đô, món vịt bầu lam ống nứa từ lâu đã trở thành điểm nhấn đặc sắc, thu hút du khách khi đặt chân đến vùng đất này. Không chỉ là món ăn dân dã, vịt bầu lam ống nứa còn được xem là “tinh hoa ẩm thực”, gắn liền với đời sống, phong tục và bản sắc văn hóa của đồng bào Tày nơi đây.
Nguyên liệu chính là giống vịt bầu bản địa, cổ ngắn, chân nhỏ, trọng lượng khoảng 2 kg khi trưởng thành được nuôi thả tự nhiên.
Khác với những cách chế biến quen thuộc như luộc, quay hay nướng, vịt bầu lam ống nứa mang đến một trải nghiệm ẩm thực mộc mạc nhưng đậm đà. Từ tập quán đi nương dài ngày, người Tày đã sáng tạo phương pháp nấu ăn trong ống nứa vừa tiện lợi, vừa giữ trọn hương vị tự nhiên của thực phẩm.
Nguyên liệu chính là giống vịt bầu bản địa, cổ ngắn, chân nhỏ, trọng lượng khoảng 2 kg khi trưởng thành. Nhờ nuôi thả tự nhiên, thịt vịt săn chắc, ít mỡ, giữ được vị ngọt thanh đặc trưng. Thịt vịt sau khi làm sạch, lọc lấy phần nạc, thái miếng vừa vặn rồi đem ướp cùng hạt dổi, hạt tiêu rừng, gừng, sả và lá hẹ, thêm chút mì chính, nước mắm cho đậm đà. Tất cả được tẩm ướp kỹ lưỡng, gói trong lá dong rồi đưa vào ống nứa để lam chín trên bếp lửa.
Bí quyết khiến vịt bầu lam Nghĩa Đô khác biệt chính là ở kỹ thuật gói lá dong. Thay vì cho trực tiếp vào ống nứa, thịt vịt được cuộn tròn trong lớp lá dong xanh mướt trước khi đưa vào ống, thêm chút nước rồi bịt kín bằng đụn lá dong khác. Cách làm này giúp thịt giữ nguyên được độ mọng nước và không bị ám khói bếp quá nồng.
Khâu chọn ống nứa đóng vai trò quan trọng, đòi hỏi kinh nghiệm của người chế biến. Ống nứa phải không quá già, không quá non, cật dày và còn lớp phấn trắng. Khi lam, chính ống nứa sẽ tỏa ra hương thơm nhẹ, thấm vào từng thớ thịt, tạo nên mùi vị rất riêng mà các phương pháp nấu nướng hiện đại khó có thể thay thế.
Ống nứa được gác nghiêng trên bếp lửa, đun với nhiệt độ vừa phải và liên tục xoay đều tay để thịt chín từ từ. Nhờ được làm chín trong môi trường kín, thịt vịt giữ được độ ẩm, mềm, không bị khô, đồng thời hòa quyện hương thơm của tre nứa và gia vị rừng. Sau khoảng 30 đến 40 phút, món ăn hoàn thành, tỏa hương hấp dẫn.
Khi thưởng thức, thực khách sẽ cảm nhận rõ vị ngọt tự nhiên của thịt vịt, độ mềm giòn hài hòa cùng hương thơm nồng ấm của mắc khén, hạt dổi, vị cay nhẹ của gừng, sả. Tất cả tạo nên một dư vị đặc trưng mộc mạc nhưng sâu sắc, như chính con người và vùng đất nơi đây.
Không chỉ xuất hiện trong bữa cơm thường ngày, vịt bầu lam ống nứa còn là món ăn quan trọng trong các dịp lễ, tết, mừng cơm mới hay khi đón khách quý. Trên mâm cỗ của người Tày, món ăn thể hiện sự trân trọng, lòng hiếu khách và nét tinh tế trong văn hóa ẩm thực.
Đặc biệt, năm 2025, tri thức dân gian chế biến vịt bầu lam ống nứa, cá nướng hai lửa và rượu men lá của người Tày xã Nghĩa Đô đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là dấu mốc quan trọng khẳng định giá trị của ẩm thực địa phương.
Ngày nay, đến với Nghĩa Đô, du khách không chỉ được thưởng thức món ngon mà còn có thể trực tiếp trải nghiệm quy trình chế biến cùng người dân bản địa. Chính sự kết hợp giữa ẩm thực và trải nghiệm văn hóa đã tạo nên sức hút riêng, để mỗi người khi rời đi đều mang theo dư vị khó quên của núi rừng Tây Bắc.