Năm 2013, Đền Đại An được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh

Tọa lạc tại thôn Đại An, xã Mậu A, tỉnh Lào Cai, ngôi đền được xây dựng từ thế kỷ XIX, gắn với quá trình khai phá, lập làng của cư dân vùng trung du và miền núi phía Bắc. Thuở ban đầu, đền chỉ là mái tranh tre, nứa lá giản dị nhưng ấm cúng, là chốn linh thiêng để người dân gửi gắm niềm tin vào các đấng thần linh phù hộ cho cuộc sống yên bình.

Đền thờ Tam vị Tôn Thần gồm Sơn Tinh Đại Vương, Cao Sơn Đại Vương và Quý Minh Đại Vương những vị thần tiêu biểu trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, gắn với huyền thoại dựng nước, giữ nước, trị thủy và bảo vệ mùa màng. Bên cạnh đó, đền còn thờ vọng Thánh Mẫu Thượng Ngàn, biểu trưng cho sự sinh sôi và che chở của thiên nhiên. Sự hội tụ của tín ngưỡng thờ thần núi, thần sông và tín ngưỡng thờ Mẫu đã tạo nên chiều sâu tâm linh đặc biệt, làm nên bản sắc riêng có của di tích.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, ngôi đền cũng chịu không ít thăng trầm. Thập niên 1940, chiến tranh và thời gian khiến đền hư hại nặng nề. Giai đoạn 1960–1976, trong bối cảnh lịch sử đặc biệt, đền từng được sử dụng làm nơi hội họp, lớp học. Tuy vậy, các đồ thờ tự vẫn được nhân dân gìn giữ cẩn trọng như gìn giữ hồn cốt của di tích.

Năm 2006, với tinh thần “uống nước nhớ nguồn” và sự chung tay của cộng đồng, nhân dân thôn Đại An đã tiến hành trùng tu toàn diện, rước tượng thánh về thờ phụng, tạo dựng diện mạo khang trang, trang nghiêm. Đến năm 2013, Đền Đại An được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh bền vững của di tích.

Hằng năm, tại đền diễn ra năm kỳ lễ lớn gắn với nhịp sống nông nghiệp và tín ngưỡng dân gian: Lễ hội truyền thống tháng Giêng âm lịch; Lễ Cúng Cơm mới tháng 9; Lễ giỗ Mẹ tháng 3; Lễ giỗ Cha tháng 8; và Lễ Tạ cuối năm tháng 12. Mỗi kỳ lễ đều mang ý nghĩa tri ân thần linh, tổ tiên, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhân dân ấm no, hạnh phúc.

Trong đó, Lễ hội truyền thống đầu xuân được coi là lễ mở năm, mở phúc, có ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tinh thần của người dân. Công tác tổ chức luôn được chuẩn bị chu đáo, bảo đảm trang trọng, đúng nghi thức, an toàn và tiết kiệm.

Năm 2026, lễ hội được tổ chức trong hai ngày 20 - 21/02/2026 (tức mùng 4 - 5 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại thôn Đại An. Ngay từ chiều mùng 4, không gian lễ hội đã rộn ràng với công tác chuẩn bị nghi trượng, lễ vật và chương trình nghệ thuật đậm bản sắc các dân tộc địa phương, tạo nên sự giao hòa giữa truyền thống và hiện đại.

Một trong những nghi lễ thiêng liêng và giàu bản sắc là Lễ tế trâu diễn ra vào thời khắc giao ngày giữa mùng 4 và mùng 5. Trong tín ngưỡng nông nghiệp, trâu là “đầu cơ nghiệp”, biểu tượng của sức lao động và sự no đủ. Nghi lễ thể hiện lòng tri ân thần linh, cầu mong mùa màng bội thu, cuộc sống an cư lạc nghiệp; từng nghi thức đều được thực hiện với sự thành kính của cả cộng đồng.

Sáng mùng 5 tháng Giêng, Lễ rước Mẫu diễn ra trang nghiêm với cờ hội, trống chiêng, kiệu thánh và đông đảo nhân dân tham gia, tạo nên bức tranh văn hóa sống động trên các trục đường chính. Hành trình rước không chỉ mang ý nghĩa nghi lễ mà còn biểu trưng cho sự gắn kết cộng đồng, nơi mỗi người dân hòa mình vào dòng chảy tín ngưỡng chung.

Sau phần lễ là phần hội sôi nổi với các trò chơi dân gian như ném còn, kéo co, đẩy gậy; thi mâm lễ giữa các thôn… tạo nên không khí vui tươi, đoàn kết. Với người dân địa phương, lễ hội không chỉ để dâng hương mà còn là dịp sum họp, để con cháu hiểu và trân trọng cội nguồn.

Không chỉ dừng lại ở giá trị tín ngưỡng, Lễ hội Đền Đại An còn là không gian bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn. Từ trang phục truyền thống trong đoàn rước, nghi thức tế lễ theo lề lối cổ truyền đến các làn điệu dân ca, tiếng trống chiêng, trò chơi dân gian… tất cả tạo nên một chỉnh thể văn hóa sống động được trao truyền qua nhiều thế hệ. Lễ hội không chỉ là ký ức của quá khứ mà trở thành môi trường thực hành văn hóa, nơi bản sắc dân tộc được tiếp nối tự nhiên, bền vững trong đời sống cộng đồng hôm nay.